.

23 maja 2026 roku aula Główna Szkoły Głównej Handlowej w Warszawie stała się miejscem wyjątkowego spotkania psychoanalityków i sympatyków psychoanalizy, w którym po raz trzeci uczestniczyła Barbara Sławik. Polskie Towarzystwo Psychoanalityczne zorganizowało konferencję poświęconą stuleciu jednej z najważniejszych prac Zygmunta Freuda – Zahamowania, symptomu i lęku (1926). Jubileuszowe wydarzenie stało się okazją do refleksji nad tym, co z freudowskiej teorii lęku pozostaje żywe, co zyskało nowe potwierdzenie w badaniach empirycznych, a co domaga się rewizji

🌟 Goście specjalni

🇩🇪 Prof. dr Marianne Leuzinger-Bohleber 🧬 Lęk sygnałowy, ucieleśnione pamięci i trauma

 

Psychoanalityczka szkoleniowa Niemieckiego Towarzystwa Psychoanalitycznego (DPV), członkini IPA, wybitna badaczka łącząca psychoanalizę z naukami kognitywnymi i neuronauką. Moderator: Justyna Pawłowska.

Profesor Leuzinger-Bohleber zaproponowała pogłębioną reinterpretację freudowskiej koncepcji lęku sygnałowego w świetle współczesnej neuropsychologii i badań nad traumą. Centralnym tematem wykładu były ucieleśnione wspomnienia -ślady przeszłych doświadczeń zapisane nie tylko w psychice, ale i w ciele -oraz ich rola w powstawaniu i leczeniu zaburzeń pourazowych (PTSD) i zaburzeń psychosomatycznych.

Freud pisał o lęku sygnałowym jako o ostrzegawczej funkcji Ja – sygnał pojawia się w odpowiedzi na zagrożenie i uruchamia mechanizmy obronne, zanim dojdzie do przetłoczenia psychiki. Prelegentka pokazała, że współczesna neurobiologia potwierdza tę logikę: układ ciała migdałowatego reaguje na zagrożenie szybciej, niż świadomość jest w stanie to przetworzyć, co odpowiada freudowskiemu opisowi automatycznego uruchomienia obrony. W przypadku traum – zwłaszcza wczesnodziecięcych – sygnał zostaje jednak rozregulowany: ciało doznaje alarmu nawet wtedy, gdy obiektywnego zagrożenia już nie ma.

Prelegentka odwołała się do wyników badań longitudinalnych nad skutecznością psychoanalizy w leczeniu przewlekłych zaburzeń pourazowych, pokazując, że metoda ta jest szczególnie skuteczna właśnie tam, gdzie trauma nie została zakodowana werbalnie, lecz somatycznie. Ucieleśnione wspomnienia – wzorce ruchowe, napięcia mięśniowe, reakcje wegetatywne – wymagają pracy analitycznej, która sięga poza język.

Szczególnie poruszający był wątek dzieci, które doświadczyły zaniedbania lub przemocy we wczesnym dzieciństwie i które – choć często nie pamiętają tych wydarzeń świadomie – niosą je w ciałach przez całe dorosłe życie. Leuzinger- Bohleber przekonująco argumentowała, że psychoanaliza – poprzez relację terapeutyczną, regulację afektu i pracę nad przeniesieniem – może stworzyć przestrzeń, w której te ucieleśnione ślady traum mogą w końcu zostać przepracowane.

🇫🇷 Paul Denis 🔍 Zahamowanie, izolacja, rozszczepienie

Psychoanalityk szkoleniowy Paryskiego Towarzystwa Psychoanalitycznego, członek Międzynarodowego Stowarzyszenia Psychoanalitycznego (IPA). Moderator: Jakub Bobrzyński.

Paul Denis podjął temat trzech kluczowych mechanizmów obronnych opisanych przez Freuda w 1926 roku, analizując ich wzajemne relacje i kliniczne konsekwencje. Centralnym pojęciem wykładu była rzeczywistość psychiczna – subiektywny, wewnętrzny świat pacjenta, rządzący się własną logiką, niezależną od zewnętrznych faktów – oraz pytanie o to, jak ta rzeczywistość jest konstytuowana przez mechanizmy obronne.

Prelegent starannie odróżnił trzy tytułowe mechanizmy od siebie nawzajem i od wyparcia. Zahamowanie dotyczy funkcji Ja -działania, myślenia, seksualności – i jest odpowiedzią na lęk, lecz nie tworzy objawu. Izolacja oddziela treść od związanego z nią afektu: myśl pozostaje dostępna świadomości, ale zostaje pozbawiona ładunku emocjonalnego, co Denis ilustrował przykładami z nerwic obsesyjnych. Rozszczepienie natomiast niszczy spójność Ja – sprzeczne reprezentacje współistnieją bez wzajemnego oddziaływania, co uniemożliwia integrację i stałość doświadczenia.

Szczególnie interesujący był fragment poświęcony lękowi kastracyjnemu – jednemu z fundamentalnych lęków organizujących ludzką psychikę. Prelegent argumentował, że lęk przed kastracją nie jest jedynie archaicznym artefaktem freudowskiej teorii, lecz żywym pojęciem klinicznym: wyraża fundamentalne zagrożenie podmiotu ze strony żądania Innego, lęk przed utratą tego, co konstytutywne dla tożsamości.

Wykład zamknąła refleksja nad aktualnością freudowskiego projektu: chociaż język i kontekst kulturowy uległy przemianie, trzy opisane mechanizmy – zahamowanie, izolacja i rozszczepienie -pozostają codziennością gabinetu analitycznego. Paul Denis podkreślał, że ich precyzyjne rozróżnienie ma istotne konsekwencje kliniczne: trafna diagnoza mechanizmu obronnego wyznacza bowiem strategię i kierunek pracy terapeutycznej.

💬 Panel dyskusyjny

Dzień zamknął wielogłosowy panel z udziałem Marianne Leuzinger-Bohleber, Paula Denisa, Justyny Pawłowskiej i Jakuba Bobrzyńskiego. Rozmowa pozwoliła uczestnikom na bezpośredni dialog z prelegentami – również wokół punktów napięcia między oboma wykładami: podejściem neurobiologicznym a klasyczną teorią strukturalną, badaniem empirycznym a kliniczną obserwacją, współczesnością a dziedzictwem 1926 roku.